samfunn

Identitetsbygging på andres bekostning

Hitler ville utrydde dem. Netanyahu vil skape et utopia for dem. USA skaffer våpen til dem. Og FN forsyner dem med landområder. Men Zionistene vil gi dem enda mer Holy Land, koste hva det koste vil. De kristene støtter dem. Mens araberne vil bare ha fred med dem. Men hei – hvem er «dem»? Jødene, sa du? Ja, hvem er de?

«Jøder er medlemmer av religionen jødedom og/eller medlemmer av en folkegruppe som nedstammer fra israelittene, og som i utgangspunktet praktiserer religionen jødedom. I sin tilsynelatende motsetning mellom en klar etnisk/kulturell definisjon på den ene siden og relativt stor geografisk spredning og lokal variasjon i språk og kultur og genetikk på den andre, er problemene med en klar definisjon av jøder som etnisk gruppe ikke ulike de tilsvarende problemene med definisjonen av sigøynere som folkegruppe» sa wikipedia.

Etnisitet er et kinkig tema, nettopp fordi det handler om egne forestilling om kultur og identitet. Det kan derfor ikke bevises på tilsvarende kriterier som tyngdekraften eller andre fysiske fenomen. Ideene om egen kultur i møte med noe annet dannes av menneskene selv og derfor vil ens overbevisning om egen etnisitet være «bevis» nok. Og heller ikke har en muligheten til å bevise at en israeler er av arabisk etnisitet hvis han selv opplever at han er av jødisk etnisitet. Du er det du tror du er.

Når går jeg i gatene i Jerusalem er det tydelig at det danner seg skiller mellom israelerne, selv om de aller fleste er jødiske. De etiopiske jødene har blant annet «sitt» område, og en kan se sosiale og økonomiske forskjeller mellom gruppene. Det jødiske folk står tilsynelatende samlet, og det har de jo god grunn til ut i fra Israels konflikter med nabolandene. Men kan det tenkes at grupper som er ulike kan oppleve at de har en felles plattform fordi gruppen opplever en ytre og større trussel? Og hva skjer når den faktoren utenfra forsvinner? Sammenlignet med andre verdenskrig – når Hitler er borte forvitrer vennskapet mellom Sovjet og USA. Hva vil skje med de forente jødene når konflikten med araberne er historie? Og hva forteller det om israelske myndigheters interesse av å ende okkupasjonen av Palestina?

Enkelte forskere mener at innen den jødiske etnisitet kan man operere med et skille mellom ashkenazim (germaniske), mizrahim (midtøsten og Nord-Afrika), sephardim (spanjoler og portugisere) og Israel Bene (etiopiske). Av kulturelle forskjeller kan man påpeke ulikt språk. Noen vil innvende at hebraisk forener dem, men dette språket er et lingua franca, og ikke et «native language». De jødiske gruppene deler heller ikke nyere historie, mattradisjon, eller slektsbilde. Fellesnevneren er likevel jødedommen, og derfor vil det jødiske folk som helhet ha interesse av å fremheve denne faktoren for å skape en felles identitet. Her er en forskers syn på det jødiske «folk».

Om det religiøse limet er sterkt nok vil kunne avhengig av konteksten. For selv om man kan påpeke kulturelle ulikheter innenfor det jødiske folk er det ikke dermed sagt at gruppen selv oppfatter seg selv som en egen jødisk-etnisk gruppe. Det må de svare på selv, og her er det trolig like mange svar som det er mennesker. En av Israels fremste forfattere, Yoram Kaniuk, besvarte dette spørsmålet for den israelske domstolen denne uken. Han vant saken mot myndighetene og fikk rettens medhold i adgangen til å definere sin egen identitet ved registrering av hans israelske statsborgerskap. Avgjørelsen har dermed konsekvenser for det omstridte registreringssystemet av israelske statsborgere som inkluderer personens religiøse tilhørighet. Religionsmomentet skaper et skille mellom borgerne slik at jøder blir privilegert med rettsgoder etter israelsk lovgivning, hvilket  diskriminere muslimer fra tilsvarende rettigheter. Rettssaken berører med andre ord det mest sensitive spørsmålet ved jødedommen samt opprettelsen av Israel – hva er egentlig jødedommen? Hverken Hitler eller staten Israel har klart å definere dette, paradoksalt nok.

Etnisitet er et spørsmål om forestillinger som kan utvikles gjennom generasjoner. Derfor kan Israel ha interesse av å fortsette okkupasjonen på bakgrunn av frykten for den ytre fienden fram til de interne skillene i det jødiske samfunn er visket ut. Identitetsbyggingen av en felles forestilling om en jødisk etnisitet vil på denne måten tvinge et annet folk til å lide ved å bli WARNING-stemplet og av den grunn diskriminert. Alternativt kan man spå en bølge av Kaniku’ere som tvinger myndighetene til å omregistrere sitt statsborgerskap til en selvbestemt etnisk tilhørighet. En slik trend vil kunne bety at Israels befolkning ser egen stat som et hjem for israelere, ikke jøder direkte.

Før du leser videre vil jeg at du skal ta ei litta pause og sette på denne nydelige lille visa av Odd Børretzen – http://mp3.platekompaniet.no/site/web3/view.ftl?page=product_track&productId=471750, eller spotify «mormor» så får du høre heile kunstverket. Her beskriver Børretzen hvor stor verden var for hans bestemor som dro fra heimen i Vest-Agder til Grorod på julebesøk ved å «først gå, på sine bein, tre mil til Tonstad.
Der overnattet hun hos sin søster, som bodde der. Neste dag tok hun en liten vedfyrt dampbåt over Sirdalsvatnet til Moi. Derfra reiste hun med tog til Flekkefjord hvor hun overnattet hos en annen søster som var gift med postmesteren i Flekkefjord. Tredje dagen tok hun kystruta, Gandsfjorden, Stavangerske Dampskibsselskap, til Oslo. Det tok to døgn. Hun hadde altså reist i fire døgn fra Vest-Agder til Oslo. Og enda var det en time igjen med bussen til Grorud.» Dette ga naturligvis det utslag at hun fryktet alt som avviker fra hennes trygge omgivelser, eller slik Børretzen beskriver «Hun, min bestemor, var rasist, men det var ikke så farlig, for hun møtte ingen svensker og ingen negre og ingen katolikker for verden var så stor.»

Noen ganger, når jeg hører denne låta, tenker jeg at mange konflikter ville vært unngått om mennesker holdt seg for seg selv. Bare oppbevar deg selv innenfor husets fire vegger – DA er det greit å være menneske. Slik som mormoren til Odd Børretzen. Hun var nok en ganske harmonisk dame. Men jeg er litt glad for at jeg ikke er mormoren til Børretzen. Hun er for det første sikkert veldig dø fordi Odd selv er jo ubegripelig gammel. For det andre tror jeg ikke på den forestillingen om at konflikten mellom Palestina og Israel handler om eller noen sinne har dreid seg om religion, etnisitet eller kultur. Verden var neppe fri for konflikter før folk begynte å flytte på seg og de nevnte sosiale fenomenene opererer dermed som verktøy for å mobilisere mennesker som deg og meg til å drive konflikten videre. Vi er motoren i et maskineri som gir en liten ekstern gruppe mennesker makt til å kontrollere  ressursene – deriblant menneskene selv.

For det tredje vil jeg ikke være mormoren til Børretzen ganske enkelt fordi jeg liker meg svært så godt på andre siden av jorda. Palestina er nemlig et helt fantastisk sted å være. Her er jeg en venn
 uansett hvor jeg går.

 

Reklamer

En tanke om “Identitetsbygging på andres bekostning

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+-bilde

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s